Kara sırtlı martı
Kara sırtlı martı - Larus fuscus

 

Kara sırtlı martı Larus fuscus                                                                 
Lesser Black-backed Gull
B: 53 cm. K.A: 127 cm. (fuscus, heuglini and taimyrensis alttürleri ile beraber)
fuscus: Sırtı koyu martıların arasından en küçük, ince yapılı ve zarif olanıdır. Yazın erişkinin simsiyah kanatları ve sırtı, beyaz gövdesi, parlak sarı bacakları ve kanat ucunda 1-2 küçük beyaz ayna çok belirgindir. Kışın baş ve boynunda ince çizgiler belirir. Uçarken kanatları uzun ve zariftir, heuglini’deolduğu gibi kanat ucu kanadın gerisiyle kontrast oluşturmaz. Alttan el telekleri siyahımsı, kol telekleri koyu gridir. Yerdeyken veya sudayken çok uzun ve sivri kanat ucu belirir, suda yüzerken silueti ile karabaş martıyı anımsatabilir, özellikle gencinin başı ve gagası daha küçük ve daha sivri gözükebilir. İlk kışının bütün kanat teleklerinin koyu olduğu, içteki el teleklerinin gümüş, Van Gölü ve büyük kara sırtlı martıda olduğu gibi açık bir pencere oluşturmadığı seçilir. Kın telekleri koyu renkli, tüylerin kenarları nakışlı veya düz olmak üzere kirli beyazdır. Kuyruğu ve kuyruk sokumu temelde beyazdır, kuyruğu gümüş martıdan daha fazla, kalın enine siyah çizgili veya siyah beneklidir, kuyruk bandı geniş ve siyahımsıdır. Kanat altı örtüleri koyu kahverengidir ve çoğunlukla belirgin bir desen oluşturmaz, buna kıyasla gümüş martı ve Van Gölü martısının kanat altı desenlidir. Genci yıldan yıla tüy değiştirdikçe başı beyazlaşır ve ikinci yıl kışın veya üçüncü yıl yazın omuz, sırt ve kanat üstünde siyah tüyler çıkmaya başlar.
heuglini: (Batı Sibirya’da ürer, kışın güneye, an azından Güney Arabistan’a kadar iner). Erişkinin sırtı koyu gridir, fuscus’a kıyasla daha soluk renkli, nispeten büyük ve kalın yapılı ve uzun bacaklıdır. Kanat üstünde siyah kanat ucuyla koyu gri kanat üstü kontrast oluşturur. Bacakları sarıdır. Kışın baş ve boynunda ince çizgiler oluştur. Genci ve ilk kışında fuscus’a çok benzer, gagası kopkoyudur, ancak ondan daha büyük ve kalın yapılı gagası ve gövdesiyle ayrılabilir. Gümüş martıdan içteki el teleklerinin koyu olması, koyu kuyruk sokumu ve kuyruk üstü örtüleriyle ayrılır. İkinci yıl yazın ve kışın iki renkli gagasıyla diğerlerinden ayrılır, kın telekleri düz kahverengidir ve ince beneklerle kenarlıdır, bazılarının omuz ve kanat örtüleri düz grimsi kahverengi olabilir.
taimyrensis: (Kuzey Asya’da heuglini’nin yerini alır, kışın güneye en azından Güney Arabistan’a kadar iner). Boyu ve yapısı heuglini’yebenzer, onun gibi kalın yapılı ve kalın gagalıdır, göğsü yuvarlak, kanat ucu sivridir. Sırt rengi değişkendir, ancak fuscus’tan ve çoğu heuglini’den açık renklidir, kanat ucundaki siyahlık geniştir, kanat içi daha gridir ve sırtından beyaz bir çizgiyle ayrılır. Kanat ucunda bir veya bazen küçük ikinci bir ayna bulunur. Bacakları parlak sarıdan pembeye kadar farklı renklerde olabilir.
Sesi: Gümüş martıya benzer, Van Gölü martısı daha tiz, büyük kara sırtlı martı daha pezdir.
Kaynak: Türkiye ve Ortadoğu’nun Kuşları
Mehmet GÜRBÜZ